عنوان : طراحی و ارزیابی سیستم هوشمند پاسخگویی به سؤالات پزشکی مبتنی بر مدل‌های زبانی بزرگ                  

استاد راهنما: دکتر مریم عبدالعلی

استاد مشاور: دکتر راضیه خودسیانی 

ارزیاب داخلی : دکتر حسین جوهری  

ارزیاب خارجی : دکتر محمدباقر خدابخشی

تاریخ: چهارشنبه 13 اسفند ماه 1404 - 

چکیده:

با گسترش شتابان مدل‌های زبانی بزرگ، کاربرد این فناوری در حوزه پزشکی با چالش‌های بنیادینی همچون تولید اطلاعات نادرست (توهم)، عدم شفافیت منابع و ناتوانی در به‌روزرسانی دانش تخصصی مواجه است. این محدودیت‌ها، به‌ویژه در زمینه پاسخ‌گویی به سؤالات بالینی که صحت اطلاعات مستقیماً با سلامت بیماران پیوند دارد، ضرورت طراحی سیستم‌هایی قابل‌اتکا و مستند را دوچندان می‌سازد.
    
    پژوهش حاضر، یک سیستم پاسخ‌گویی به سؤالات پزشکی مبتنی بر معماری تولید افزوده با بازیابی RAG پیشنهاد و پیاده‌سازی می‌کند که با بهره‌گیری از سه نوآوری اصلی، عملکرد بازیابی و تولید پاسخ را به‌طور معنا‌داری ارتقا می‌دهد.
    نوآوری نخست، طراحی ماژول گسترش معنایی پرسش با اتصال به هستان‌شناسی UMLS (سامانه یکپارچه زبان پزشکی) است که پرسش کاربر را با افزودن مترادف‌ها، مفاهیم مرتبط و روابط سلسله‌مراتبی تخصصی غنی‌سازی می‌کند و شکاف واژگانی میان زبان بیمار و اصطلاحات تخصصی پزشکی را پر می‌نماید.
    نوآوری دوم، پیاده‌سازی مکانیزم رتبه‌بندی مجدد مبتنی بر Cross-Encoder است که پس از بازیابی برداری اولیه، اسناد کاندیدا را با تحلیل عمیق زوج (پرسش، سند) بازرتبه‌بندی کرده و دقت انتخاب مستندات ورودی به مدل زبانی را به‌طور چشمگیری افزایش می‌دهد.
    نوآوری سوم، یکپارچه‌سازی این مؤلفه‌ها در یک خط لوله منسجم RAG بر پایه پیکره دانش بالینی CMDT 2025 (تشخیص و درمان بالینی کنونی) است که علاوه بر مدل‌سازی ریاضی دقیق هر مؤلفه، قابلیت ردیابی منابع پاسخ و تضمین ایمنی اطلاعات تولیدشده را فراهم می‌آورد.